YÜRÜYEN KÖŞK REKREASYON PROJESİ

Kültür mirası yapıların gelecek kuşaklara aktarılmasına dikkat çekerek, kent kültürünü besleyen bir öğenin şehrin marka değeri olarak tesciline olanak sağlamak ve anıt ağaçların kolektif miras özelliğini M. K. Atatürk’ün çevreci lider duyarlılığını hatırlatarak vurgulamak projenin genel amacıdır.
PROJENİN YENİLİKÇİ/ ÖZGÜN NİTELİĞİ:
• Doğal miras anıt ağacın kültürel miras ile iç içeliği ve birlikte anılması noktasında özel örnek teşkil etmesi,
• Köşke Yürüyen Köşk adının verilmesinin nedeni çınar ağacının Yalova ile bilinirliği ve kent kimliğini oluşturmasındaki rolü,
• Çevre duyarlılığı ve kültürel miras kavramlarının Cumhuriyetimizin kurucusu M. K. Atatürk ile bütünleşmesini destekleyici niteliği,
• Yerel yönetim ile halkın kent kimliğini besleyen kültürel miras Yürüyen Köşk çerçevesinde sürdürülebilir iletişimini sağlamaya yönelik katkısı,
• Kentin Doğu sahil bandının peyzaj ve ışıklandırma projeleri ile yürüyüş ve mesire alanı olarak işlevselleştirilip halkın kullanımına sunulması,
• Kent kimliği ve kentlilik bilincinin anıt ağaç korunarak çevre duyarlılığı gösterilirken, Yürüyen Köşk ile kültürel mirasa sahip çıkılarak geliştirilmesine desteği,
• Yürüyen Köşk’ün Unesco Kent Mirası olması yolundaki çabanın taze tutularak uluslararası alanda tanıtımına katkı,
• İlki 10 Kasım 2016’da TJK ile ortaklaşa gerçekleştirilen Yürüyen Köşk Koşusu ile kent tanıtımına ulusal bazda ivme kazandırmak ve 2017’de Milli Piyango İdaresi işbirliği ile Yürüyen Köşk çekilişinin önünü açmak,
• Çevre bilinci ve kültürel mirasın bir kentin marka değeri olabileceğini yerel yönetim olanaklarıyla mümkün kılmak,
Projenin yerel yönetim alanında getirdiği yenilikler ve proje farklılıkları arasındadır.
PROJENİN İÇERİĞİ
2693.31 metrekare alan üzerinde konumlanmış Yürüyen Köşk ve bahçesi Mayıs 2005 tarihinde Bursa Kültür ve Tabiat Varlıkları Bölge Kurulu ve Müze Müdürlüğü ile devir teslimi yapılarak halkın ziyaretine açılmıştır. Cumhuriyetimizin kurucusu Gazi M. K. Atatürk’ün örnek bir çevre duyarlılığı ile yapıya dayanan ağaç dalını koruma konusundaki hassasiyetinin örneğidir. Ağacın bir dalının kesilmemesi için 28 ton ağırlığındaki yapıyı temeline yerleştirttiği raylar üzerinde 3.80 metre kaydırarak çevre ve tabiat mirasına verdiği değeri gösteren lider olarak ta tarihe geçmesini sağlamıştır. Proje bitiminde İDO iskelesinden Adliye’ye kadar olan gezi yolunda üstü açık turistik tren ile ziyaretçi taşınması düşünülmüştür. Yürüyen Köşk Rekreasyon Projesi, bu düşünce esas alınarak doğal ve kültürel mirasın korunması titizliği ile çevrenin işlevselleştirilip çağdaş normlarda halkın kullanımı için hayata geçirilmesi planlanmıştır.
Yürüyen Köşk Rekreasyon Projesi, Yalova sahilinin İDO iskelesinden başlayarak Yalova Adliyesi’nde son bulan doğu istikametinde yer alan kıyı şeridi ile içerisinde bulunan Yürüyen Köşk yapısı, anıt çınar ağacı, köşk bahçesindeki Köşk Cafe ile yürüyüş yolu ve mesire alanını içeren alanı içine almaktadır.
Yürüyen Köşk Rekreasyon Projesi, iki aşamada tamamlanmak üzere planlanmıştır. İlk aşama 2016 yılı bütçesi çerçevesinde hayata geçirilmiş, Yürüyen Köşk ile Adliye arasında yer alan kıyı alanı, köşk bahçesidir ve çalışmalar tamamlanmak üzeredir. Adliye yönünden giriş tak kapı arkasında başlayan ve yüksek çit bitkilerle sınırlanmış doğal bir patika hissi uyandıracak şekilde tasarlanmıştır. Adliye binasından kuzey yönünde ilerleyen güzergah kıyı şeridinin başlangıcına ulaştığında yeşili maviye bağlayan natürel bir yol algısını uyandırmaktadır. Yüksek yeşil çit doğal bir duvar olarak Yürüyen Köşk Bahçesi’ne dek olan patikanın güneyinde Marmara Denizi’ne paralel yeşil sınırı oluştururken kuzeydeki denizin doğal mavisi yürüyende sonsuzluk hissi uyandırmaktadır. Yalova’nın en güçlü tanıtım enstrümanı olan ve 2007 yılında Yalova Valiliği tarafından başlatılan Yeşil Mavi Yol projesi vapurla gelindiğinde Yürüyen Köşk’ten, İzmit-Karamürsel tarafından gelindiğinde ise Altınova’dan başlayarak yaklaşık 200 km’lik bir mesafeyi ifade etmektedir. Yeşil Mavi Yol olarak adlandırılmış bu güzergaha yaptığı referansla Yürüyen Köşk Rekreasyon Projesi, Yalova turizm tanıtım konseptinin devamlılığını da yansıtmaktadır.
Yalova Adliyesi’nden başlayan 400 metrelik yeşil mavi yürüyüş yolu zemini çimlendirilerek doğal patikaya dönüştürülürken yer döşemesi ve kıyı şeridinde gün batımı/doğumu izlenmek üzere aralıklarla yerleştirilmiş ahşap oturma mobilyaları ile uyum sağlayarak doğal doku güçlendirilmiştir. Yüksek çitin yeşil dokusu yer yer ekilmiş renkli yapraklı bitkilerle hareketlendirilirken referans aldığı Yeşil Mavi Yol üzerindeki doğaya ait tüm renkler temsil edilmek istenmektedir. Peyzajda kullanılan bitkilerin seçimi ve yerleştirilmesi bu kez M.K. Atatürk’ün Termal’in peyzaj mimarı olarak atadığı Pandelli’nin 20 yy. başı bahçe tasarım anlayışını selamlamaktadır. Yine güzergâh üzerine aralıklarla sıralanan raketler doğallığı bozmadan köşkün yapım aşamalarını anlatan görsellerle bilgilendirme panoları olarak işlev görmektedir. Ferforje aydınlatma elemanları köşkün ait olduğu döneme uygun tasarlanmıştır. Yol, Yürüyen Köşk’ün bahçe kapısında sonlanmaktadır. Doğal patika hissi uyandıran yol Köşk bahçesinin arkasından Batı yönünde ve kıyı şeridinin doğal kavislerine paralel devam ederek İDO iskelesinde sonlanacaktır. Patika yolun toplam uzunluğu 1700 metredir.
Yürüyen Köşk Rekreasyon Projesi içerisinde köşk bahçesine Adliye yönünden girişte Köşk Cafe yer almaktadır. Köşk yapısının aksine modern mimari diline sahip olan ve hafif konstrüksiyon kullanılarak tasarlanan açık, kapalı ve yarı açık mekanların birbiri ile entegrasyonunun olduğu bir alandır. Rıhtıma yönlenen kuzey cephesi açılıp kapanabilen cam ile Marmara Denizi manzarası ve Yürüyen Köşk’ün Doğu cephesinin görüntüsünü içeri alabilen yaz aylarında açık kış aylarında ise 19yy. Kış Bahçeleri’ne referans veren saydam bir iç mekân olarak tasarlanışıyla köşkün Camekanlı Salon’uyla da uyum içerisindedir. Modern mimari cafe ile geçen yüzyıl başına ait köşk yapısının üslubu eklektik dili uyumlu biçimde oluşturmakta, halkın rahatlıkla kullanabileceği, küçük çapta etkinlik düzenlenebilecek sahil kafesini kullanıma sunarak kentin sosyal alanlarına bir yenisini kazandırmaktadır.
Yürüyen Köşk, inşa edildiği dönemde Millet Çiftliği olarak adlandırılan arazi üzerinde dikdörtgen planlı, iki katlı ahşap karkas teknikle yapılmış 9.30 x 12 metrekare alan kaplayan bir yapıdır. Binanın üzeri Marsilya kiremitle örtülü, oturma çatılıdır. Ahşap kaplamalı cepheler en son Kocaeli Kültür Varlıklarını Koruma Kurulu’nun raporu doğrultusunda 2013 yılında yenilenmiştir. Pencereler ve pencere kepenkleri klasik yapılı katlanır kapaklıdır. Giriş katında yer döşemesi kara mozaik ve mermerdir. Üst katta ise ahşap döşeme malzemesi kullanılmıştır. Duvarlar bağdadi üzeri, çimento harç sıva üzerine boya yapılmıştır. Girişteki alan yapıldığı tarihte sadece çay ocağı olarak kullanılmış da günümüzde vestiyer bölümüdür ve Köşk içinde mutfak yoktur. Köşk’ün giriş katında yer alan Camekanlı Salon M. K. Atatürk’ün çok sevdiği bilinen gramafonun olduğu bölümdür. Gramafon, diğer ihtiyaç duyulan objeler gibi Yürüyen Köşk Rekreasyon Projesi uygulaması çerçevesinde bakım onarımdan geçmiş, halihazırda çalışır durumdadır. Yürüyen Köşk’ün kuzey cephesi kamuoyu tarafından en çok bilinen cephesi boydan boya kristal camlı kapılarla Marmara Denizi’ne açılan Camekanlı Salon yapıldığı dönemde Kış Bahçelerine referans verecek anlayışla tasarlanmıştır. Bu üslup anlayışı Yürüyen Köşk Rekreasyon Projesi içerisinde inşa edilecek Köşk Kafe konseptiyle referans noktaları açısından uyum göstermektedir. Terasın bittiği noktada başlayıp denize doğru uzanan iskele yaklaşık 30 metre uzunluğundadır.
Yürüyen Köşk’ün müze değerini taşıyan dekoratif objeler dönemin izlerini bugün dahi korumakta ve hepsi orjinaldir ve mobilyalar Art Deco stilindedir. Alt kat oturma odasında sergilenen Haliç tasviri sulu boya eser Fausto Zonaro’ya aittir. Yaver odasında bulunan yağlı boya manzara resmi ise Halil Paşa imzalıdır. Her iki eserin orjinalliği 2015 yılında uzman ekip tarafından tescil edilmiştir. Yürüyen Köşk içerisinde yer alan etnografik eserler, mobilyalar, M K. Atatürk için özel imal edilmiş eşyalar ile Zonaro ve Halil Paşa’ya ait iki yağlıboya tablo köşkün müze objeleri olarak proje bitiminde de sergilenmeye devam edecektir.
Yürüyen Köşk’ün temellerine döşenen raylar üzerinde taşınmasının nedeni olan Anıt Doğu Çınarı (Platanus oriantalis) ağacının yaşı yapılan araştırma sonunda yaklaşık 390 yıl olarak tescil edilmiştir. Ağaç için gerekli bakım yapılmış, röntgeni de çekilmiştir. Şubat 2015’te SMM.278.840.2015-R4 rapor numarası ile tescil edilen Anıt Doğu Çınarı, Yürüyen Köşk Rekreasyon projesinin doğaya uyumlu biçimde tasarlanarak uygulanmasında en önemli hareket noktalarından biridir.
Yürüyen Köşk Rekreasyon Projesi’nin tamamlanması için 2. Etap başlangıcı 2017 yılı olarak planlanmıştır. Köşk’ten İDO iskelesine kadar olan bölümü içeren alan sahile paralel ilerleyen güzergâh üzerinde düzenlenmiş mesire alanı olarak düşünülmüştür. Sabit barbekülerin aralıklı olarak yerleştirileceği, ahşap masa ve sandalyelerin oturma alanlarında konumlandırılacağı, çocuk ve engellilere yönelik düzenlemeleri içeren oyun alanlarının oturma, yemek yeme ve dinlenme için ayrılmış bölümlerle entegrasyonu sağlanarak kurgulanacak mesireyi halkın özellikle bahar ve yaz aylarında sıklıkla kullanılması öngörülmektedir. Dışa dönük yaşam biçiminin yaygın olduğu sahil yerleşimlerinde halkın sosyalleşmek için en çok tercih ettiği mesireler Türk kültürünün vazgeçilmez öğesi olduğu bilinciyle çağdaş yaşam gereklerine uygun şekilde projede yerini almıştır. Adliye’den başlayan yürüyüş yolu yine aynı tasarım anlayışı çerçevesinde Yeşil Mavi Yol’un küçük ölçekli örneği olarak İDO iskelesine dek devam ederek mesirenin suni düzenlemiş alan fikrinden uzak, doğal kurgunun güçlü biçimde yaratılmasını sağlayacaktır. Peyzaj tasarımı da bu düşünce çerçevesinde e Yürüyen Köşk bahçe düzeniyle paralel şekilde kurgulanmıştır. Güzergah üzerinde bulunan Elmalık Deresi üzerindeki halihazırda var olan ahşap köprü onarılıp kullanılmaya devam edecektir. Ancak gezi treninin geçişinde oluşacak artı yük hesaplanarak köprüde gerekli statik hesaplanıp projelendirilmiştir.
Sonuç olarak, Yalova Belediyesi’nin hayata geçirmekte olduğu Yürüyen Köşk Rekreasyon Projesi’nin çıktıları;
•Doğal miras Anıt Doğu Çınarı, Yalova kent kültürünü oluşturan köşk yapısı ile birlikte anılması noktasında özel örnek olarak 2015 yılında yapılan durum tescil raporu ile de doğal miras olduğu resmiyet kazanmış,
•Yürüyen Köşk’ün 20yy. ilk yarısına ait Doğu-Batı üslup özellikleri korunarak Köşk Cafe ile modernitenin ilişkisinin doğru kurulmuş,
•Köşk’ün içinde sergilenen döneminin izlerini taşıyan orijinal objeler ile Zonara, Halil Paşa gibi sanatçıların eserlerinin birlikte sergilenerek halkın gezerken bir döneme tanıklık yapacağı müze olarak toplumsal tarih bilincine katkısının güçlendirilmiş,
• Köşke Yürüyen Köşk adının verilmesinin nedeni Anıt Doğu Çınarı’nın Yalova ile bilinirliğinin arttırılması ve çevre dostu kent/kentli kimliği oluşturmasında rol oynarken Yalova’nın kent kimliği kazanmasının mimarı M. K. Atatürk ile vatandaşın gönül bağını besleyen doğal ortamı korumuş,
• Çevre duyarlılığı ve kültürel miras kavramlarının Cumhuriyetimizin kurucusu M. K. Atatürk ile bütünleşmesini desteklemiş,
•Yerel yönetim ile halkın kent kimliğini besleyen doğal ve kültürel miras üzerinden paylaşıma açık sürdürülebilir iletişimini sağladığı sosyal alanı yaratarak kentin atıl bırakılmış Doğu sahil bandının peyzaj ve ışıklandırma düzenlemesi ile yürüyüş ve mesire alanı olarak işlevselleştirerek halkın kullanımına sunmuş,
• Anıt ağacın ve Yürüyen Köşk’ün korunmasını alanın etkin kullanımında halkı birincil paydaş olarak konumlandırarak yerel yönetim- halk iletişimi çerçevesinde gelecek kuşaklara aktarılacak doğal ve kültür mirasının koruma sorumluluğu konusunu paylaşmış,
• Yürüyen Köşk’ün Unesco Kent Mirası olması yolundaki başvuru çerçevesinde sürdürülen çabayı projenin sonuçları ile canlandırarak uluslararası alanda tanıtım atağını yeniden başlatmış,
• Yerel yönetim alanında getirdiği yeniliklerden biri olarak ilki 10 Kasım 2016’da Türkiye Jokey Kulübü ile ortaklaşa gerçekleştirilen Yürüyen Köşk Koşusu’nu her yıl aynı tarihte düzenleyerek ulusal platformda saygın bir yere taşırken kültürel ve doğal miras olan Anıt Doğu Çınarı ve Yürüyen Köşk’ün tanıtım platformunu çeşitlendirmiş,
•Yerel yönetim olarak 2017 yılındaki kent tanıtım programını oluştururken tamamlanmış Yürüyen Köşk Rekreasyon Projesi sonrası EMITT Fuarına katılımı dahil ederek yılda 80 bin kişinin gezdiği köşk tanıtımının daha geniş kitleler ve turizm operatörlere duyurulup daha çok ziyaretçinin gelmesinin önünü açmış,
•Yine 2017 yılında Yerel Yönetim Kamu İşbirliği’ne örnek teşkil edecek bir başka tanıtım projesini Yürüyen Köşk Rekreasyon Projesi’nin tamamlanışı ardından Yalova Valiliği ile işbirliği içinde gerçekleştirerek Yürüyen Köşk Milli Piyango Çekilişi’nin altyapısına katkı sağlayarak ulusal tanıtım alanında yeni alan açmış,
•Çevre bilinci ve kültürel mirasın bir kentin marka değeri olabileceğini yerel yönetim olanaklarıyla mümkün kılmış olarak görülecektir.
Yürüyen Köşk Rekreasyon Projesi, proje içeriğinde belirtilen proje çıktıları göz önünde bulundurulduğunda yerel yönetimin doğa ve kültür varlıklarına sahip çıkarak halkla buluşturma örneğinde Türkiye genelinde model proje olma potansiyelini taşımaktadır.
PROJENİN UYGULANMA DURUMU
Yürüyen Köşk Rekreasyon Projesi 1. Etabı (Adliye’den Yürüyen Köşk’e kadar, Köşk Cafe ve bahçe dahil) 2016 bütçesinden yapıma başlanmış, tamamlanmak üzeredir. 2. Etap 2017 bütçesi çerçevesinde tamamlanacaktır.
İLAVE BİLGİLER
Anıt Doğu Çınarı’nın tescilinin Türkiye’nin doğal miras haritasına dahili, Yürüyen Köşk’ün 20yy. ilk yarısına ait Doğu-Batı üslup özelliklerinin uyumlu birlikteliğinin korunmuş oluşu, Köşk’ün bir müze olarak ta işlevselliğinin sürdürülmesi ile toplumsal tarih bilincine katkısı, Müze içerisinde yer alan mobilya, döşeme, dokuma ve diğer orijinal objelerle dönemin izlerinin korunması, Etnografik objeler yanında 19 yy. ressamlarından Zonaro ve Halil Paşa’ya ait tabloların sergilenişi, 2007 yılında yapılmış Yalova’nın tanıtımı için hayata geçirilmiş Yeşil Mavi Yol projesine verdiği referansla devamlılık kurgusu, Yalova’nın kent kimliği kazanmasının mimarı M. K. Atatürk ile vatandaşın gönül başını besleyen doğal ortamın korunması da ayrıca Yürüyen Köşk Rekreasyon Projesi’nin içeriğinde yer almaktadır.


Proje Fotoğrafları